Para arzındaki büyüme, ABD enflasyonunu tahmin etmede güvenilir bir gösterge değil, ancak belirli koşullarda önemli sinyaller verebilir.
Friedman’ın Tezi ve Para Arzı
Ünlü iktisatçı Milton Friedman, “enflasyon her zaman ve her yerde bir para olayıdır” diyerek para arzındaki büyümenin enflasyonu tahmin etmekte yardımcı olabileceğini öne sürmüştü. Ancak yapılan analizler, para büyümesi ve enflasyonun genellikle aşırı yüksek enflasyon dönemlerinde birlikte hareket ettiğini, diğer zamanlarda ise birbirinden uzaklaştığını gösteriyor.
Bu durum, para arzının dolaşım hızıyla, yani paranın ne kadar hızlı döndüğüyle ilişkilidir. Para arzındaki olağan büyüme seviyelerinde, hız değişiklikleri, para arzındaki artışın etkisini dengeleyebilir. Dolayısıyla, para büyümesi günlük hayatta enflasyonun iyi bir tahmin aracı gibi görünmüyor, fakat tarihi aralığının çok dışına çıktığında önemli sinyaller verebilir.
Veri Analizleri ve Sonuçlar
Friedman’ın enflasyonun para olayı olduğu iddiasını destekleyen veriler, 2020’nin başlarında hızlı bir para büyümesiyle birlikte enflasyonun 2021 ve 2022’de keskin bir şekilde yükseldiğini gösteriyor. 2020 ortalarında, aşırı para büyümesi %93’e kadar ulaştı ve bu durum, 2022’nin ortalarında %7’yi aşan kişisel tüketim harcama enflasyonu ile sonuçlandı.
Bununla birlikte, 1990’ların başından beri enflasyonun Federal Rezerv’in %2’lik hedefinin üzerinde kalmasının oldukça nadir olduğu gözlemleniyor. Ekonomik tahminciler genellikle para arzı büyümesini gelecekteki enflasyon hareketleri için önemli bir gösterge olarak dikkate almıyorlar.
Para Hızının Rolü
Para arzının büyümesi ile enflasyon arasındaki bu tutarsızlık, para hızının eklenmesiyle açıklanabilir. Friedman’ın alıntısı, para teorisiyle yakından ilişkilidir. Para arzı (M) ile hızın (V) çarpımı, nominal geliri (fiyat seviyesini P ve reel geliri Y) eşitler: MV = PY. Bu ilişki, belli bir zaman diliminde sabit kalırken, enflasyon zaman içinde değişiklik gösterir.
Para hızı, 2008-09 mali krizinde ve 2020-21 pandemi döneminde önemli dalgalanmalar gösterdi. Bu dönemlerde, para büyümesi ile enflasyon arasındaki ilişki çoğu zaman güvenilir bir tahmin aracı olmaktan uzaklaştı.
Sonuç ve Değerlendirme
Genel olarak, para arzındaki büyümenin günlük hayatta güvenilir bir enflasyon tahmin aracı olmadığı görülüyor. Ancak, olağan dışı durumlarda, yani para büyümesinin aşırı olduğu dönemlerde, bu büyüme enflasyonla ilgili önemli sinyaller verebilir. Bu nedenle, para arzındaki büyüme, yalnızca olağanüstü koşullarda dikkate alınması gereken bir gösterge olarak değerlendirilmeli.
