Jibar’ın Yerine ZARONIA Geçiş Süreci
Güney Afrika Merkez Bankası’nın (SARB) Başkan Yardımcısı Rashad Cassim, 2026 Market Practitioners Group Konferansı’nda yaptığı açılış konuşmasında, Johannesburg Interbank Average Rate (Jibar) olarak bilinen referans oranının yerine Güney Afrika Randı Gecelik Endeksi Ortalaması (ZARONIA) ile geçiş sürecinin devam ettiğini duyurdu. Jibar, trilyonlarca rand değerindeki türev, kredi ve tahvil gibi birçok finansal sözleşmede referans alınmakta.
2018’de başlayan bu reform sürecinin zorluğuna dikkat çeken Cassim, Jibar’ın sona ermesinin sadece yeni bir oran belirlemekle sınırlı olmadığını vurguladı. Jibar’ın sona ermesi 31 Aralık 2026 olarak planlanmıştı, ancak tarih 31 Mayıs 2027’ye ertelendi.
Yasanın Geçmesi İçin Ek Süre
Ertelemenin temel nedeni, “zor miras sözleşmeleri” için yasal bir çözüm gerekliliği. Bazı piyasa katılımcıları ZARONIA’ya geçiş yaparken, diğerleri otomatik olarak belirli bir tarihte ZARONIA’ya geçecek. Ancak bu sözleşmelerin bazıları, sona ermeden önce değiştirilemeyecek. Bu durumu çözmek için Finansal Sektör Düzenleme Yasası’nda (FSR Yasası) önerilen değişiklikler henüz yasalaşmadı.
Jibar’ın sona ermesi için yasal mekanizmalar olmadan, piyasalarda büyük aksaklıklar yaşanabileceğini belirten Cassim, böyle bir durumda piyasa katılımcıları arasında zaman uyumsuzluğunun ortaya çıkabileceğinin altını çizdi.
Piyasalardaki Gelişmeler ve ZARONIA’nın Durumu
Erteleme, piyasa katılımcılarına sistem geliştirmeleri, operasyonel değişiklikler ve sözleşme revizyonları için ek zaman sağlayacak. Jibar’ın sona ermesi kararının geri alınmadığını ve ZARONIA hakkında herhangi bir endişe olmadığını vurgulayan Cassim, Eylül itibarıyla ZARONIA ile ilişkili türev pozisyonlarının dünya genelinde 18,5 trilyon randı aştığını belirtti.
Bununla birlikte, küresel Jibar türev pozisyonlarının hala 98 trilyon randi geçtiği için yapılacak daha çok iş olduğunu ifade etti.
Gelecek Reformlar ve Yenilikler
Cassim, Jibar geçişinin ötesinde daha fazla reform ve yenilik hedeflediklerini dile getirdi. ZARONIA ile bağlantılı ürünlerin geliştirilmesi ve Prime Lending Rate’in de reform sürecinin bir parçası olduğunu belirtti. Prime oranının, ekonomide artık ihtiyaç duyulmayan bir referans oranı olduğunu düşündüklerini ifade eden Cassim, bu değişikliğin kredi fiyatlamasını daha basit ve şeffaf hale getireceğini söyledi.
Özel sektörün kaynak mobilizasyonu konusunda daha fazla fırsat bulması gerektiğine dikkat çeken Cassim, kredi ve repo piyasalarında da iyileştirmeler yapılması gerektiğini vurguladı.
Sonuç ve Hedefler
Sonuç olarak, Jibar cessasyon tarihinin ertelenmesi hayal kırıklığı yaratmakla birlikte, bu zaman diliminin kalan Jibar maruziyetlerini azaltmak ve sistem değişikliklerini tamamlamak için kullanılmasının önemli olduğunu belirtti. Cassim, toplantının her kuruma gerekli adımları daha açık bir şekilde görmesini sağlamasını umduğunu dile getirdi.
Bu sürecin sonunda ZARONIA tabanlı piyasalarda derinleşmenin, yerel kredi ve repo piyasalarının geliştirilmesinin ve diğer yaygın referans oranlarının geleceğinin ele alınacağını ifade etti. Konferans katılımcılarına teşekkür eden Cassim, işbirliği ruhunun bu süreçte önemli olduğunu vurguladı.
